Een Papenslagse nazomernachtsdroom

augustus 29th, 2016

PAPENSLAG – Op vrijdag 26 augustus was er op het afgelegen veldwegje van Papenslag weer eens een ouderwetse waarneemactie op poten gezet, compleet met koffie, sigaren, versnaperingen, dobsons, refractoren en bewolking.

Het was al dagenlang snikheet nazomerweer met strakblauwe luchten en temperaturen over de 30°C. Na een zomer vol grijze en bewolkte nachten werd het dus hoog tijd de optiek in stelling te brengen. Deze vrijdagnacht was bij uitstek geschikt omdat de duisternis inmiddels voldoende astronomisch was en de maan pas na tweeën zijn opwachting zou maken. De complete Red Light Group was aanwezig: Marten, Marcel, Paul I, Paul II en de verslaggever.

Bewolking

Uitgerekend deze nacht verscheen er een oude bekende op het waarneemfeestje: bewolking, in de vorm van cirrus. Gelukkig zaten er ook brede opklaringen tussen, maar de deepskyfoto’s, die immers langdurige belichtingen vergen, konden we meteen uit ons hoofd zetten.

Dus ging men eerst aan de meegebrachte koffie met koeken en werd ondertussen het kijkerpark opgebouwd voor visueel waarnemen. De camera’s konden in de kofferbak blijven.

Proxima B

Wat het waarnemen betreft: de sensationele ontdekking van een aardachtige planeet bij onze buurster Proxima Centauri was natuurlijk ook niet aan de Red Light Group voorbijgegaan. Deze waarneemactie zou een fiasco zijn geweest als we ook niet even de telescoop op de nieuw ontdekte planeet (14h29m43s; −62°40′46″) hadden gericht (zie foto 3).

Fris

Hoewel het overdag warm was geweest, koelde het met een fris windje af tot een graad of vijftien en de meegebrachte truien kwamen goed van pas. Degenen die in korte broek hun opwachting hadden gemaakt hadden nu ruimschoots de gelegenheid die beslissing te betreuren. Tussen de cirrus-sluiers door klaarde het overigens flink op en wees de SQM 20.82 aan.

Ondanks de kleine ongemakken was het toch een geslaagde waarneemactie, temeer daar we weer eens met de hele club bij elkaar waren: jazeker, we zijn er nog!

Pieter

Herschel Prisma Shootout

mei 27th, 2016

Lacerta vs. Intes

[Go to English version]

Ik gebruikte al jarenlang een Herschelprisma van Intes om de zon in wit licht waar te nemen en te fotograferen. Optisch is die prima, maar mechanisch zo zo. Tijd dus voor vernieuwing. Op de ATT in Essen kocht ik het nieuwe 1.25” Lacerta Herschelprisma. Omdat het Lacerta prisma veiliger is en toch voordelig, besloot ik ervoor te gaan. Ik koos voor de 1,25”variant met 1,25” adapters (€ 163).

overzicht

Lacerta-prisma (links), Intes prisma (rechts)

Hoewel het aloude Intes-prisma optisch goed is, heeft het ook zo zijn nadelen. Zoals bekend wordt in een Herschelprisma 5% van het zonlicht gebruikt. De overige 95% van het gefocuste zonlicht verlaat het prisma via een spiegeltje aan de onderkant. Men moet dus goed uitkijken hoe men dit prisma uitricht, om verblinding van eventuele omstanders te voorkomen. Bij het recht naar beneden richten kun je met het gefocuste zonlicht je schoenen in brand steken!

Voor de overblijvende 5% dienen allerlei filters te worden toegepast om dit licht verder te dempen, bijvoorbeeld een ND3 grijsfilter voor fotografie of ND4 voor visueel waarnemen, plus een toegevoegd Baader Solar Continuüm filter of variabel polarisatiefilter. Voor toepassing van het Intes-Herschelprisma moet je dus heel goed weten wat je doet!

Het nieuwe Lacerta-prisma is veel beter beveiligd. Er komt geen gevaarlijk afvallend zonlicht uit. De achterkant bevat een plaatje met koelribben dat het gefocuste zonlicht opvangt. Bovendien is het prisma standaard voorzien van een ingebouwd ND3 grijsfilter.

Daarnaast bevat de Lacerta een ander soort prisma, namelijk een Brewster-variant met een inkijkhoek van 67° in plaats van de gebruikelijke 90°. Het voordeel daarvan is dat het licht dat erdoor komt volledig gepolariseerd is. Hierdoor is een enkel polarisatiefilter aan het oculair geschroefd alles wat men verder nodig heeft om waar te nemen. De juiste lichtsterkte kan dan traploos worden ingesteld door simpelweg aan het oculair te draaien.

De praktijk

Ik heb beide prisma’s getest, zowel visueel als fotografisch op 26 mei 2016.

Visueel

De gebruikte telescoop was een Televue 76 lenzenkijker, met een 7mm Tele Vue Nagler oculair (69x). Ik heb gebruikgemaakt van grijsfilters (bij de Intes), polarisatiefilters en het Baader Solar Continuüm groenfilter.

Intes

Over het Intes-prisma hoeven we niet veel woorden vuil te maken. Het voldoet prima, mits je voorzorgsmaatregelen tegen afvallend zonlicht in acht neemt en de juiste filters op de juiste plaats schroeft. Visueel is er met het Baader Solar Continuümfilter veel contrast, is de granulatie goed te onderscheiden, evenals details in zonnevlekken, zoals structuren in de penumbra.

Lacerta

Over het visueel waarnemen ook hier niets dan goeds. Het contrast is prima. Zowel met het Baader Solar Continuümfilter als met het polarisatiefilter zijn talloze details zichtbaar: granulatie, fakkelgebieden en details in zonnevlekken. Kwaliteitsverschil met het Intes prisma was niet waarneembaar. De veranderde inkijkhoek geeft geen problemen. Het instellen van de helderheid d.m.v. het draaien van het oculair met het polarisatiefilter werkt wel erg comfortabel. Het prisma wordt niet voelbaar warm, ook niet het plaatje waar het gebundelde afvallende zonlicht op valt. Qua comfort en veiligheid is de Lacerta dus een grote verbetering t.o.v. de oude Intes.

Fotografie

Voor fotografie heb ik gebruikt de al genoemde Televue 76 lenzenkijker en een Coronado Cemax 2x barlow. Als filters gebruikte ik:

  • een Mega-9 706nm narrow bandpass filter (TiO-lijn, nabij infrarood);
  • en het al genoemde Baader Solar continuüm filter (540 nm, groen licht).

De gebruikte camera was een DMK 41AU02.AS ccd-camera.

Intes

De Intes heeft zijn kwaliteit al bewezen. Ik heb er vele zonnefoto’s mee gemaakt waarbij over het gehele zonsoppervlak granulatie zichtbaar is. Ook fakkelgebieden worden goed weergegeven. Vooral het 706 nm TiO lijnfilter geeft prachtige resultaten omdat de fotosfeer in de TiO (Titaniumoxide)-lijn contrastrijk is en het nabije infrarood minder gevoelig is voor slechte seeing.

Lacerta

De Lacerta heeft een lange lichtweg. Aanvankelijk kwam de camera niet in focus. Dit kon ik oplossen door een zeer korte adapter aan mijn camera te schroeven, die ik gelukkig nog in de rommeldoos had liggen.

Maar toen openbaarden zich ergere problemen. Bij gebruik van het Baader Solar Continuümfilter worden spookbeelden zichtbaar: het contrast is verlaagd en bij zonnevlekken en aan de zonsrand is een dubbelbeeld te zien.

Bij het inzetten van het 706 nm TiO lijnfilter is weliswaar het beeld ragscherp en contrastrijk, maar is er een extreme vignettering te zien waarbij de beeldrand bijna tot zwart wegvalt.

Tweede poging

Aanvankelijk dacht ik dat dat de hoge polarisatiegraad van het door Lacerta gebruikte Brewsterprisma een rol speelde. Gewone polarisatiefilters en ND-grijsfilters gaven geen problemen, maar zodra ik interferentiefilters inzette met een spiegelende coating, zoals het Baader Solar Continuümfilter of het 706 nm lijnfilter traden er vreemde afwijkingen op.

Een paar dagen later bij een tweede test merkte ik randonscherpte op. Ik besloot te kijken of het kantelen van het prisma met behulp van de stelschroeven aan de zijkant iets kon verbeteren. Dat bleek het geval! Na enige afstelpogingen was het gehele beeldveld scherp. Nu gaven ook de fotografische resultaten, zowel met het Baader continuümfilter als met het 706 nm lijnfilter goede resultaten, de spookbeelden en de vignettering waren op slag verdwenen.

Collimatieschroeven

Collimatieschroeven

In tegenstelling tot het oude Intes-prisma, dat niet instelbaar is en altijd juist uitgericht, blijkt het bij het Lacerta-prisma dus essentieel om vooraf het prisma af te stellen met de stelbouten aan de zijkant. Geen probleem – als je het eenmaal weet.

intes_tio_260516_1009

Intes prisma, primair brandpunt, TiO lijnfilter

lacerta_tio_260516_093730

Lacerta-prisma, primair brandpunt, TiO lijnfilter

intes_tio-barlow_260516

Intes prisma, 2x barlow, TiO lijnfilter

lacerta_tio_barlow_260516

Lacerta prisma, 2x barlow, TiO lijnfilter

intes_solco_barlow_260516

Intes prisma, 2x barlow, Baader continuum filter

lacerta_solco_barlow_260516_0944

Lacerta prisma, 2x barlow, Baader continuum filter

Lacerta prisma, 2x barlow, Baader Solar continuum filter, na collimatie

Lacerta prisma, 2x barlow, Baader Solar continuum filter, na collimatie

Lacerta prisma, 2x barlow, TiO lijnfilter, na collimatie

Lacerta prisma, 2x barlow, TiO lijnfilter, na collimatie

Conclusie

Wie de zon in wit licht wil fotograferen met geavanceerde filters of de zon enkel wil waarnemen, wie de zon aan derden wil showen of bredere publieksdoeleinden voor ogen heeft, heeft aan dit nieuwe Lacerta-prisma een uitstekend en veilig prisma met – mits in combinatie met een goede telescoop – goed contrast en een weelde aan details. Houd wel in de gaten dat het Lacerta-prisma vooraf beslist moet worden uitgelijnd met de stelschroeven aan de zijkant, anders ontstaan er dubbelbeelden, vignettering of randonscherpte. Voor publieksdoeleinden is het Intes-prisma, dat optisch overigens even goed voldoet, vanwege onvoldoende veiligheid voor omstanders af te raden.

En nooit meer verbrande schoenen!

 

Pieter Welters

Herschel Wedge Shootout (E)

mei 27th, 2016

Lacerta vs. Intes

[Go to Dutch version]

For many years I used a Herschel wedge from Intes to observe and image the sun in white light. Optically the Intes is superb, mechanically however it is far from top notch. So it was about time for a change. At ATT in Essen/Germany I bought the new 1.25” Lacerta Herschel wedge. Because the new Lacerta wedge is better built, safer and yet affordable, I decided to go for it. I chose the 1.25” version including 1.25” nosepiece and eyepiece holder (€ 163). It looked like a good idea to me to compare the New Lacerta Herschel wedge with my old one from Intes.

overzicht

Lacerta wedge (left), Intes wedge (right)

Though the ‘ancient’ Intes wedge is optically fine, it has its drawbacks. As is known, 5% of the sunlight is used by a Herschel wedge. The redundant 95% of the focused sunlight leaves the prism through a mirror at the bottom. You should be be very careful how to point the wedge, to avoid eye injury to folks around. When pointing the wedge straight down however, the focused sunlight might set your shoes on fire!

For the remaining 5% a number of filters has to be applied to dim the light to ambient levels, for example a ND3 grey filter for imaging or ND4 for visual observations, finished with a Baader Solar Continuum filter or a variable polarizing filter. So when using the Intes-Herschel wedge you should know exactly what you are doing!

The new Lacerta wedge is much more secured. There is no dangerous sunlight coming out. The backside contains a finned heat exchanger which catches the focused sunlight. Moreover it is provided with a built in ND3 gray filter.

Besides, the Lacerta wedge features a significant, so called the 56.6° Brewster-angle that provides 100% polarization of the light; this means that the Lacerta Herschel wedge offers continuous dimming with an additional (optional) polarizing filter. If the polarizing filter is screwed into the bottom side of the eyepiece, the overall brightness can simply be adjusted by rotating the eyepiece in the holder.

Practice

I tested both wedges, visually as well as photographically, May 26th, 2016.

Visually

The used telescope was a Televue 76 refractor, with a 7mm Tele Vue Nagler eyepiece (69x). I used grey filters (at the Intes), polarizing filters and the Baader Solar Continuum filter.

Intes

No need to discuss the Intes wedge. It works fine, as long as you take the necessary precautions against escaping sunlight and use the right filters in the right place and in the right sequence. Visually, the Baader Solar Continuum filter delivers an image rich in contrast, with granulation easily seen, as well as sunspot details like structures within the penumbrae.

Lacerta

About visual observations through this wedge only good news. Contrast is fine. With the Baader Solar Continuum filter as well as the polarizing filter numerous details are visible: granulation, faculae and sunspot details at 69x. Adjusting the image brightness by rotating the eyepiece works very comfortably. The wedge housing does not get perceptibly warm, not even the heat exchange part. As far as safety and comfort go, the Lacerta is a massive improvement on the old Intes wedge.

Imaging

For imaging I used the above mentioned Televue 76 refractor and a Coronado Cemax 2x barlow. Filters I did use:

  • a Mega-9 706nm narrow bandpass filter (TiO-line, near infra-red);
  • and the above mentioned Baader Solar Continuum filter (540 nm, green light).

De used camera was a DMK 41AU02.AS ccd-camera.

Intes

The intes wedge has proven its optical quality long since. I took many sun pictures with it, in which granulation is seen all over the solar surface. Faculae were reproduced clearly as well. Especially the 706 nm TiO line filter provides beautiful images because of the photosphere being rich in contrast in the TiO (titanium dioxide) line and the near infrared being less vulnerable from seeing effects.

Lacerta

The lacerta wedge demands much back focus. At first the camera did not even reach focus. Fortunately I could solve this problem by changing the camera nosepiece adapter by a short one which I found in my astro junk box.

But after reaching focus some naughty image issues showed up. Using the Baader Solar Continuum filter ghost images turned up; contrast was spoiled and at sunspots were clearly doubled.

The 706 nm TiO line filter indeed produced a razor sharp and contrast rich image, but a serious  vignetting as well, shifting to almost black at the image edges in prime focus.

Second attempt

At first I presumed the 100% polarizing grade of the Lacerta Brewster wedge might have something to do with it. Normal polarizing- or greyfilters did not cause trouble, but as soon as an interference filter with mirror coatings was applied to, such as the Baader Solar Continuum filter or the 706 nm TiO line filter, things got out of hand.

At a new attempt a few days later I saw a blurred bottom edge; the focal plane was apparently tilted.

I decided to check if tilting the wedge by setting the adjusting screws at the side could help. And it did! After some trial and error the image was sharp all over. After that the imaging results, both with the Baader continuum filter and the 706 nm line filter were fine as well; both ghosting and vignetting were gone!

Setting screws for tilting the wedge

Setting screws for tilting the wedge

Unlike the old Intes wedge, that isn’t adjustable at all and always appears to be spot on, the Lacerta obviously needs secure adjustment of the setting screws. No problem – once you know it.

intes_tio_260516_1009

Intes wedge, primary focus, TiO line filter

lacerta_tio_260516_093730

Lacerta wedge, primary focus, TiO line filter, before collimation, strong vignetting

intes_tio-barlow_260516

Intes wedge, 2x barlow, TiO line filter

lacerta_tio_barlow_260516

Lacerta wedge, 2x barlow, TiO line filter, before collimation

intes_solco_barlow_260516

Intes wedge, 2x barlow, Baader continuum filter

lacerta_solco_barlow_260516_0944

Lacerta wedge, 2x barlow, Baader continuum filter, before collimation, ghosting

Lacerta wedge, 2x barlow, Baader Solar continuum filter, after collimation

Lacerta wedge, 2x barlow, Baader Solar continuum filter, after collimation

Lacerta wedge, 2x barlow, TiO line filter, after collimation

Lacerta wedge, 2x barlow, TiO line filter, after collimation

Conclusion

Whether you want to observe the sun in white light,  want to use a Herschel wedge for public purposes, or want to go for imaging the sun with advanced filters, this new Lacerta wedge is an excellent and safe choice with – attached to a good scope – good contast and a wealth of details. Keep in mind it is essential to collimate the Lacerta carefully with help of the setting screws, to prevent imaging problems like ghosting or vignetting.

For public purposes the Intes wedge is not safe, although optically it easily keeps up with the Lacerta.

And never those burning shoes again!

 

Pieter Welters

 

Het kan ook helder zijn op de Vogelsberg

mei 12th, 2016

Redlightgroup bezocht ITV 2016

GEDERN (van onze correspondent) – Een vijfkoppig gezelschap bezocht in het hemelvaartweekeinde traditioneel het meerdaagse ITV – Internationales Teleskoptreffen Vogelsberg – aan de Gederner See.

Een gedenkwaardige ITV zit er weer op. RedLightGroup-leden Paul C., Marcel en Pieter hadden, met medeneming van Mariette en Lisette, ieder de 400 km naar de Vogelsberg getrotseerd om bij de 25e editie van dit Teleskoptreffen op Campingpark Am Gederner See aanwezig te zijn. Ons bezoek was nodig want het internationale aan de ITV, dat waren toch vooral die Holländer!

Dankzij het kraakheldere weer werd dit ITV een unieke ervaring! Immers, ITV was de laatste jaren synoniem met slecht weer: kou, storm, hagel, sneeuw, overvloedige regen, doorweekte tentjes, een zompige grasmat en vooral veel, heel veel bewolking. Niet voor niets betitelden vaste bezoekers ITV als “Immer Total Verregnet”.

Maar nu was dat anders! 4 zonovergoten dagen en 3 kristalheldere nachten waren ons deel – Paul en Mariette die eerder arriveerden waren nog meer heldere nachten vergund. De Sky Quality Meters gaven op vrijdag- en zaterdagnacht maarliefst m 21.30 à 21.40 aan.
Achter onze telescopen konden heel wat halve Messiermarathons worden doorlopen. Afgezien van wat luxeproblemen zoals acuut slaapgebrek, liep dit ITV voor de Red Light Group als een zonnetje.

Ook de Vossen, die bij de vorige twee edities menig tentzeil en luchtbed perforeerden, hadden dit jaar verstek laten gaan. Deepsky-sessies tot in de kleine uurtjes werden overdag afgewisseld met zon waarnemen door de vele zonnetelescopen. En koffie – veel koffie – om wakker te blijven.

Amateurs en dealers hadden een keur aan instrumenten meegebracht: megadobsons, hoogwaardige apo’s en talloze modellen H-alfa- en andere zonnefilters en -telescopen, monteringen, oculairen, filters en andere begerenswaardige accessoires.

Ons ITV werd besloten met een vlucht van Pauls drone, die mooie beelden gaf van het ITV van bovenaf. Een mooi besluit na 3 etmalen omhoogkijken.

Foto’s: Paul Colenbrander, Lisette de Haan en Pieter Welters