Olde Regge

oktober 28th, 2019

OMMEN (van onze verslaggever) – Er lagen allang plannen om het “Ardennenoffensief” van 10 jaar geleden nog eens over te doen, iets dichter bij huis maar in een vergelijkbare ambiance. In plaats van september werd het – door vakanties van diverse leden – het laatste oktoberweekeinde van vrijdag 25 t/m zondag  27 oktober. Lees hieronder het verslag.


Het lijdend voorwerp van ons waarneemweekeinde was vakantiehuis De Olde Regge bij Ommen: een afgelegen groot houten huis in klassieke blokhutstijl, van alle gemakken voorzien, waaronder veranda, terrassen rondom, buiten-BBQ, meerdere badkamers, jacuzzi,  kelderbar met biljart en dartbord, wifi, groot beeldscherm, twee piano’s en een midwinterhoorn. Enkel de astronomische apparatuur was user-supplied.

Alles in en om het huis ademde vintage, net als de vijf bezoekers aan wie de jaren ook niet ongemerkt waren voorbijgegaan.

Wat natuurlijk niet mocht ontbreken was de perfecte ligging, idyllisch te midden van grazige weiden bevolkt met lakenvelder koeien en de Oude Regge, die traag zijn weg zocht tussen de rietkragen. En niet te vergeten vrij uitzicht op de zuidelijke hemel.

De late herfst in Nederland staat nu niet bepaald bekend om het mooie weer – die kans hadden we voorbij laten gaan. De weersverwachting bood enkel ruimte voor weemoed en heimwee naar de heldere nachten van weleer. De eerste nacht was stormachtig met razendsnel overtrekkende cirrusvelden. Ondanks dat wist de schrijver dezes nog een opname van het omfloerste sterrenbeeld Orion aan het onstuimige zwerk te ontfutselen, zij het met een stilstaande camera op statief.

Het waarneemvolk was weldra weer binnen, waar de rest van de nacht werd zoekgebracht met het kijken naar de sketches van Jiskefet, die na al die jaren nog niets aan scherpte hadden verloren.

Een en ander leidde ertoe dat de meesten zich de ochtend daarop gebroken aan de ontbijttafel meldden. Het copieuze ontbijt – met sterke koffie – maakte veel goed, temeer daar onverwacht de zon zich meldde en de club zich met de koffie ter hand naar buiten spoedde om vervolgens de zon te gaan spotten. Ja, mooiweer-astronomen, dat zijn we! Het observeren geschiedde met een Coronado PST van Paul en de Televue 76 met SF-70 H-alfafilter van de verslaggever. Kon de omvangrijke bagage toch nog worden ingezet! De steeds meer wijkende cirrus bood zelfs ruimte voor een zonnefoto met protuberans.

Zondagochtend was het allemaal voorbij. De meesten hadden wegens ongeduldig wachtende klussen thuis vervroegd afscheid genomen, zodat tegen het middaguur de schrijver de deur van de Olde Regge definitief achter zich dichttrok.

Toen uw verslaggever eenmaal thuis die zondagavond even de tuin inliep –  je raadt het al – was het kraakhelder.

Een grijze Papenslagnacht

juli 2nd, 2019

PAPENSLAG (Van onze verslaggever te velde) – Vanaf eind mei zinkt de zon ’s nachts minder dan 18° onder de horizon, wordt het voor half augustus niet meer echt donker en spreken we van grijze nachten. Dat verhinderde niet dat op de avond van 29 juni drie van de vijf RLG-ers zich verzamelden tussen de zomerse maisvelden van Papenslag, voor een ouderwets gezellige waarneemnacht, in de eerste plaats om de lichtende nachtwolken te fotograferen – die er niet waren.

Behalve de lichtende nachtwolken hadden ook de secties Hengelo en Vroomshoop verstek laten gaan, zodat de deelname van de expeditie beperkt bleef tot Marcel, Marten en uw participerende verslaggever. Het was een avond waarbij het de waarnemers verder aan niets ontbrak: een prachtige zomeravond in het veld, bier en droge worst, koffie en koeken…

Op Papenslag is het op een mooie zomeravond altijd een drukte van belang: behalve wij drieën waren er kieviten en vleermuizen (laatvliegers) die in de schemer rondvlogen en kwartels die verscholen in het gras hun kenmerkende roep lieten horen. En dan de honderden kikkers die in de sloot langs ons wegje, die zo te horen hun eigen star party hadden aangericht met live muziek tot in de kleine uurtjes.

Het was al dagen kraakhelder, maar juist op deze avond kwamen er tot onze schrik kleine wolkjes aandrijven. Tot onze opluchting losten ze weer op voor de duisternis intrad. Terwijl wij onze instrumenten opstelden, kwam vanuit het oosten de aardschaduw op ons af en toverde de inmiddels achter de kim verzonken zon een fraaie stralenboog aan de westelijke hemel.

Marcel had zijn 25 cm dobson bij zich met het oog op de Messier-objecten van de zomersterrenhemel. Marten had een van Paul K. overgenomen vintage JSO 13cm f/6 newton meegenomen, die na jaren op zolder zijn collimatie nog niet had verloren en ons ragscherpe beelden voorschotelde van o.m. Jupiter en Saturnus. De auteur had zijn gloednieuwe IOptron Skytracker Pro bij zich, een vestzakmonterinkje dat toch nog zo’n 5 kg aan apparatuur moest kunnen dragen. Zoveel woog de meegenomen Starlight SXV-H9 CCD camera met Canon EF 135 mm lens bij lange na niet. Deze nacht was een mooie gelegenheid deze montering eens aan de tand te voelen.

De seeing was voortreffelijk. Zowel de dobson van Marcel, de JSO van Marten als de 65mm Swarovski van de auteur, welke laatste voorafgaand aan de camera nog even op de IOptron werd gezet, lieten prachtige planeetbeelden zien. Later schakelden de spiegelkijkers over op het Messiergebeuren, waarbij vooral M27 door de 25mm dob in het oog sprong.

De Canonlens met Starlightcamera werd gericht op de rijke sterrenhopen in de Melkweg. De Ioptron-montering deed wat hij moest doen – foutloos volgen. De enige grens werd gesteld door het grijs van de hemelachtergrond.

M39

Open sterrenhoop M39 (Cygnus). Starlight SXV-H9 CCD camera, Canon EF 135 mm lens, IDAS LPS-P2 filter, IOptron Skytracker Pro
9×90 sec. f/4. 29-06-2019; 22:58-23:37 UT.

Gamma Cygni

Gamma Cygni (Sadr) en omgeving. Starlight SXV-H9 CCD camera, Canon EF 135 mm lens, IDAS LPS-P2 filter, IOptron Skytracker Pro
6×120 sec. f/4. 30-06-2019; 00:04-00:14 UT.

Toen de kleine uurtjes inmiddels op hun laatste benen liepen en in het noordoosten het zwerk begon te kleuren, werd het tijd om de apparatuur in te laden en naar huis te tuffen om nog een laatste restje nachtrust te pakken. We reden huiswaarts met een geruststellende gedachte: een grijze nacht is ook een nacht.

Een ITV om nooit te vergeten

juni 25th, 2019

… of toch maar wel?

GEDERN (van onze buitenlandcorrespondent) – vijf man (m/v) sterk was de Red Light Group in het weekeinde voor hemelvaart 2019 afgereisd naar de Gedernsee om daar aan de traditionele ITV (Internationales Teleskoptreffen Vogelsberg) deel te nemen. Het werd deze keer een treffen dat wat anders verliep dan verwacht.

Toen uw verslaggever ter plaatse aankwam, hadden Paul en Mariëtte, een paar dagen eerder aangekomen, het instrumentarium rond de sleurhut al in vol ornaat opbouwd, compleet met waarneemtent met daarin een volautomatische telescoopset, klaar voor een zinderende waarneemnacht. Zij moesten echter diezelfde avond nog halsoverkop weer vertrekken vanwege familieomstandigheden. Zo bleven ondergetekende en Lisette, die hun tent nog aan het opzetten waren, plotseling verweesd achter tegenover een lege plek op het gras. Marten zou een paar dagen later arriveren. Zo waren er drie over.

De vorige drie edities van de ITV verliepen onder zeer gunstig gesternte: een kraakheldere wolkenloze hemel zowel overdag als ’s nachts, geen spoortje dauw en de meeste nachten een bijna perfecte seeing. Wij wisten ook wel dat dat een keer fout moest gaan. Deze ITV-week startte met een regendag, gevolgd door een aantal droge, zij het zwaar bewolkte dagen. Het was wonderlijk te zien hoe iedere dag weer een dikke wolk zich wist te verschansen precies tussen onze waarneemplek en de zon.

In de enige heldere nacht was er zoveel dauw dat er, ondanks moedige pogingen daartoe, van serieuze astrofotografie niets terecht kwam. De heftige turbulentie liet ook van de laag in het zuiden staande planeten Jupiter en Saturnus weinig heel. Dit alles verklaart dat dit artikel verstoken is gebleven van verluchtiging met fraaie zonne- en deepskyfoto’s.

Daarom zijn bij dit artikel vooral plaatjes te zien van telescopen, in plaats van erdóór. Gelukkig was er verder van alles te beleven: telescoopdealers met hun kijkerpark en de vele inmiddels bekende buren op het terrein waarmee zoals ieder jaar tal van tips en ervaringen konden worden uitgewisseld. Mooie wandelingen in de omgeving, met de talloze vogels die er te zien en te horen waren. Restaurant Seeblick was elke avond open. De gastvrouw was blij ons weer te zien. Zij hebben weer flink aan ons verdiend!

Tussen winter en lente

maart 1st, 2019

PAPENSLAG (van onze verslaggever te velde) – In de op één na laatste februarinacht van 2019 kwam een uitgebreide delegatie van de Red Light Group bijeen op de winterse akker van Papenslag om het edele ambacht van het sterrenkijken te beoefenen.

 

 

Een periode van fraai zomerweer in februari liep op zijn eind en dan voelen wij amateurastronomen gewoonlijk de sterren als het ware in onze rug prikken, zelfs al is de zon nog niet eens onder. Een rondje WhatsApp was voldoende om een bescheiden volksverhuizing in gang te zetten, en op de vroege avond kwamen uit alle windstreken zwaar beladen automobielen over het landwegje aantuffen.

Paul I (voorzien van Orion Optics 300mm F/5,3 Dobson en kokosmakronen) en Paul II waren present, en uiteraard uw scribent. Marten kwam wat later aanrijden toen de eerste Paul juist weer was vertrokken, zodat het totaal aantal deelnemers op locatie op een aanvaardbaar peil bleef.

Het was een wat nevelige nacht, die met zijn 5°C ronduit kil aanvoelde na die zomerse dag, maar vochtig was het niet, zodat de lensverwarming in de koffer kon blijven. De sterrenhemel was in de overgang tussen winter en lente: Orion en de Grote hond prijkten nog in het zuiden, terwijl de Leeuw al hoog in het oosten was opgeklommen. Zeker aan het begin van de avond deden aan de horizon rondom vele storende lichtkoepels de nachthemel verbleken. Ook hier rukt de lichtvervuiling op: sportvelden, bedrijventerreinen, en niet in de laatste plaats boerenerven baden in het overbodige licht. Mij zal het wel nooit duidelijk worden waarom koeien in een open stal 24 uur per etmaal assimilatieverlichting nodig hebben. Of groeit er wat anders in die stallen?

Enfin, terug naar het métier: de overblijvende Paul had zich met het oog op zijn La Palma-plannen uitgerust met een nieuwe ultralichte SkyWatcher AZ-GTi montering, die in EQ-modus kon draaien op een polar wedge. Bij het uitlijnen op de pool zocht de montering de poolster eerst laag in het zuidoosten, maar na een heilzame reset werkte het ding uitstekend en kon door de 71mm APO met Canon camera het sterrenbeeld Orion worden aangeschoten (zie foto hieronder).

De auteur (voorzien van TeleVue 76 met Starlight SXV-H9 CCD camera op Super Polaris) zocht het obscure sterrenhoopje M46 op, bekend van de planetaire nevel NGC 2438 die daarin schuilgaat. De vintage SP-montering heeft geen GoTo en in het sterrenarme gebied links van Sirius kon van “starhoppen” ook al geen sprake zijn. Dan verricht een Morpheus 14mm groothoek-oculair wonderen en was M46 toch snel gevonden. Daarna restte de klus van camera op telescoop zetten, laptop aansluiten, Nebulosity opstarten het plaatjes schieten (zie foto hieronder). Terwijl de camera fotonen verzamelde was het eindelijk tijd voor koffie met koeken.

Het tweede doel, het Zevengesternte, stond inmiddels al zo laag aan de hemel dat dat weinig toonbaar materiaal meer opleverde.

Paul was de volgende die vertrok en rond 12:30 was het ook voor Marten en de schrijver dezes tijd om de auto in te ruimen en huiswaarts te keren. Een laatste meting met de SQM leverde in het zenit toch nog m 21,02 op. Dat is behoorlijk helder, hoewel de hemel er voor Marten en ondergetekende bepaald niet zo uitzag. Maar dat kan aan het late uur hebben gelegen.

Sterrenbeeld Orion. (foto Paul Colenbrander)
De open sterrenhoop M46 in Puppis (Achtersteven), met de planetaire nevel NGC 2438 (m 11.7).
19-02-2019; 22:50-23:11 UT. 13x120sec., unguided. Optiek: TeleVue 76mm f/6.3 TV-76 + 0.8x telecompressor/field flattener: f/5, Idas LPS P2 filter. Camera: Starlight SXV H9 CCD. Montering Vixen Super Polaris.
Ik heb deze monochrome opname gecombineerd met kleurinformatie uit een oude kleurenfoto uit 2008, door dezelfde TeleVue 76mm. (foto auteur)